Kısmi süreli çalışma şekli, işçinin tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre daha az süreyle çalışmasını ifade eder. 4857 sayılı İş Kanunu 13. madde uyarınca da; “İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmî süreli iş sözleşmesidir.”
İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği m.6 ise; işyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışmanın kısmi süreli çalışma olduğunu düzenlemektedir. Bu doğrultuda haftalık 45 saatlik tam süreli çalışmanın üçte ikisine tekabül eden 30 saate kadar yapılan çalışmalar kısmi süreli çalışma olarak kabul edilecektir.
Belirtilmelidir ki kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçi, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt iş sözleşmesinin kısmi süreli olmasından dolayı tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tâbi tutulamaz (m.13). Söz konusu kural bağlamında hafta tatiline hak kazanma hususunun değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bilindiği üzere işçilere tatil gününden önce 63. maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları kaydıyla yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme verilir. Peki kısmi süreli çalışma şeklinde hafta tatiline yönelik değerlendirme farklı esasa mı tabi olacaktır? 13. maddede düzenlenen tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamayacağı ilkesi bu değerlendirmede dikkate alınmakta mıdır?
Yargıtay’ın 2020 yılına kadar kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçilerin hafta tatili hakkının tartışıldığı kararlarında tekrarlanagelen gerekçe şu yöndeydi:
“…işçinin 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışılmış olması kaydıyla, yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz yirmidört saat dinlenme hakkı öngörülmüştür. 63. maddede, genel bakımdan iş süresinin haftalık en çok kırkbeş saat olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle 4857 sayılı Yasanın uygulandığı dönemde, haftalık çalışma süresi kırkbeş saati bulamayacağından, kısmî süreli iş ilişkisinde işçinin hafta tatiline hak kazanması mümkün olmaz”
Anlaşılan o ki 2020 yılına kadar verilen kararlarda yer alan kısmi süreli çalışanların hafta tatiline hak kazanmayacağına dair belirleme “45 saatlik çalışma” kriterin sağlanmamasından doğmaktadır.
Buna karşın 2020 yılı sonrasında verilen muhtelif kararlarda bu istikrar bozulmuştur.
“Mahkemece hafta tatili ücretinin reddine karar verilmiştir. Ancak davalı tanığı davacının her…günde bir saat çalıştığını beyan etmiştir. Ayrıca taraflar arasında imzalanan iş sözleşmesinde de işçinin çalışma süresinin her…bir saat olduğunun belirtildiği görülmüştür. Bu hâlde Mahkemece davacının hafta tatili günlerinde çalıştığının kabulü ile sonuca gidilmesi gerekmektedir.” (Yarg. 9HD. E.2023/1115 K.2023/6388 T.27.04.2023)
“Dosya kapsamından, davacının haftanın yedi günü çalışmasına rağmen hafta tatili ücret alacağının ödenmediği sabit olup, söz konusu alacağın, kısmi süreli çalışma esasına göre hesaplama yapılan 15.03.2021 tarihli bilirkişi raporuna göre hüküm altına alınması gerekmektedir.” (Yarg. 9.HD. E.2021/7386 K.2021/11845 T.15.09.2021)
“…davacının emeklilik sonrası dönem de kısmi süreli iş sözleşmesi ile günde üç saat çalışma esasına göre çalıştığı kabul edilerek bu döneme ilişkin hafta tatili ücret alacağı talebinde bulunmasının mümkün olmadığı belirtilmiş ise de, yukarıda da ayrıntılı olarak belirtildiği üzere, 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca hafta tatili, yedi günlük zaman dilimi içindeki yirmidört saatlik dinlenme hakkını ifade etmektedir…Dosya kapsamından, davacının haftanın yedi günü çalışmasına rağmen hafta tatili ücret alacağının ödenmediği sabit olup, söz konusu alacağın emeklilik sonrası dönem için de kısmi süreli çalışma esasına göre yapılacak hesaplama ile hüküm altına alınması gerekmektedir.” (Yarg.9.HD. E.2020/3437 K.2020/19928 T.23.12.2020)
Sonuç olarak; Yüksek Mahkeme’nin, 2020 yılı sonrasında verdiği çeşitli kararlarda kısmi süreli çalışma esasında hafta tatiline hak kazanıma ilişkin 45 saatlik çalışma süresine ulaşmaya ilişkin katı yaklaşımdan uzaklaşıldığı ve haftalık çalışma süresinin uzunluğu konusunda yorum yapmaksızın kısmi süreli işçilerin hafta tatili ücretinin hesaplanması gerektiğine hükmettiği görülmektedir.
